Επιστήμη του Πνεύματος ΕΛEN
← Άρθρα
Σώμα & Πρακτικές

Βαθύ κάθισμα: το παιδί κάθεται έτσι ώρες. Εσύ πόσο αντέχεις;

άρθρο ιη΄ •

Ένα παιδί δύο χρονών βλέπει ένα μυρμήγκι στο πεζοδρόμιο. Δεν σκύβει. Κατεβαίνει ολόκληρο: φτέρνες κάτω, γόνατα στο στήθος, η λεκάνη μια παλάμη πάνω από το έδαφος. Μένει εκεί όσο χρειάζεται για να δει πού πάει το μυρμήγκι, και σηκώνεται χωρίς να ακουμπήσει πουθενά.

Σε μεγάλο μέρος της Ασίας, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής αυτό δεν είναι άσκηση. Είναι ο τρόπος που περιμένεις το λεωφορείο, που μαγειρεύεις στο έδαφος, που πιάνεις κουβέντα με τον γείτονα. Άνθρωποι κάθονται έτσι μέχρι τα βαθιά γεράματα. Και στην Ελλάδα, η «τούρκικη» τουαλέτα έβαζε όλους στην ίδια στάση μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες.

Ιαπωνική ξυλογραφία σε πράσινα και χαρτί: σε ένα χωριάτικο δρομάκι, μια γιαγιά και το εγγονάκι της παίζουν με μια σβούρα στο χώμα, και οι δύο σε βαθύ κάθισμα· πιο πίσω, κάτω από ένα σφεντάμι, πέντε γυναίκες κάθονται σε κύκλο και κουβεντιάζουν.

Δοκίμασε τώρα. Αν σηκώνονται οι φτέρνες ή γέρνεις προς τα πίσω, δεν φταίει η ηλικία. Δεν το έχασες με τα χρόνια. Το έχασες με την καρέκλα.

Το βαθύ κάθισμα δεν είναι γυμναστική. Είναι η στάση ανάπαυσης για την οποία φτιάχτηκε το σώμα. Όσο περισσότερο κάθεσαι έτσι, τόσο καλύτερα. Και ξαναβρίσκεται λίγο λίγο, κάθε μέρα.

Στο διαδίκτυο κυκλοφορεί ως «μυστικό του Θωθ», του αιγυπτιακού θεού της γραφής και της σοφίας, που το ήξεραν μόνο οι μυημένοι. Κανένα γνωστό αιγυπτιακό κείμενο δεν περιγράφει τέτοια άσκηση. Η ιδέα όμως στέκει και χωρίς τον μύθο.

Η καρέκλα είναι πολύ πιο καινούργια στην ζωή μας απ' όσο νομίζεις. Υπήρχε ήδη στην Αίγυπτο πριν από σχεδόν 5.000 χρόνια, αλλά ήταν σύμβολο εξουσίας: για τον φαραώ, τον ιερέα, τον αφέντη του σπιτιού. Μια συνηθισμένη αιγυπτιακή οικογένεια σπάνια είχε καρέκλα, και αν είχε, καθόταν σε αυτήν μόνο ο αρχηγός του σπιτιού. Οι υπόλοιποι κάθονταν σε σκαμνιά, πάγκους, μπαούλα ή στο έδαφος. Στην Κίνα η καρέκλα απλώθηκε τον 12ο αιώνα και στην Ευρώπη τον 16ο. Η πρώτη καρέκλα για όλους βγήκε το 1859 στην Βιέννη: η «No. 14» του Michael Thonet, το πρώτο έπιπλο μαζικής παραγωγής, φτηνή και ελαφριά. Ως το 1930 είχαν πουληθεί 50 εκατομμύρια.

Οριζόντια εικόνα σε ύφος παλιού εγχειριδίου, σε χαρτί και φιστικί: οκτώ άνθρωποι με ρούχα της εποχής τους στη σειρά, από τον προϊστορικό σε βαθύ κάθισμα στο έδαφος, στον Αιγύπτιο σε χαμηλό σκαμνάκι, τη χωρική σε σκαμνί, τον άντρα του 17ου αιώνα σε σκληρή καρέκλα, τη βικτωριανή κυρία σε αναπαυτική καρέκλα, τον κύριο του '30 σε πολυθρόνα, τη γυναίκα του '70 βουλιαγμένη σε μαλακή πολυθρόνα, ως τη σημερινή κοπέλα ξαπλωμένη σε σεζ λονγκ με το κινητό· από κάτω ένα βέλος σαν χρονολόγιο.

Το σώμα σου φτιάχτηκε χωρίς καρέκλα. Η καρέκλα ήρθε χθες.

Μάθαμε να ζούμε σε ορθές γωνίες. Καρέκλα γραφείου, κάθισμα αυτοκινήτου, καναπές: οκτώ, δέκα ώρες την μέρα με τα ισχία λυγισμένα στις ενενήντα μοίρες. Ό,τι δεν το ζητάς από το σώμα, το σώμα σταματάει να το δίνει. Η δυσκαμψία, η κούραση, η αίσθηση ότι κουβαλάς το σώμα σου αντί να ζεις μέσα του, είναι το τίμημα αυτής της άνεσης. Και χάσαμε κάτι ακόμα: την επαφή με το έδαφος, κυριολεκτικά.

Το σώμα δεν γερνάει μόνο με τα χρόνια. Γερνάει και με τις στάσεις που σταμάτησε να παίρνει.

Και ο λογαριασμός έχει όνομα: κάταγμα ισχίου. Μόνο στην Ελλάδα υπολογίζονται γύρω στα 15.000 τον χρόνο, και στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 620.000. Δεν είναι απλώς ένα σπασμένο κόκαλο. Σε ελληνική μελέτη, σχεδόν ένας στους τέσσερις ασθενείς είχε πεθάνει μέσα σε έναν χρόνο από το κάταγμα. Η πρώτη αιτία είναι η πτώση. Το βαθύ κάθισμα δουλεύει ακριβώς ό,τι σε κρατάει όρθιο: ισχία, πόδια, ισορροπία. Αν προλαβαίνει το κάταγμα, κανείς δεν το έχει μετρήσει. Το να μην έχεις ξεχάσει πώς κατεβαίνεις στο πάτωμα και πώς σηκώνεσαι, όμως, δεν είναι λίγο.

Το σίγουρο είναι ότι η στάση δεν επιστρέφει με μια προσπάθεια. Τις πρώτες μέρες θα θέλεις κάτι κάτω από τις φτέρνες και κάτι να κρατιέσαι. Μετά από μερικές εβδομάδες θα μένεις λίγο περισσότερο, και κάποια στιγμή θα πιάσεις τον εαυτό σου να κάθεται έτσι χωρίς να το σκεφτεί. Λίγο κάθε μέρα νικάει πολύ μία φορά.

Τι γίνεται λοιπόν μέσα σου όσο μένεις κάτω;

Ξεκινάει από τα πόδια. Για να μείνουν οι φτέρνες στο πάτωμα, ο αστράγαλος πρέπει να λυγίσει όσο δεν του το ζητάει ποτέ ούτε το παπούτσι ούτε η καρέκλα. Γι' αυτό σηκώνονται οι φτέρνες: δεν φταίνε τα πόδια σου, φταίει ένας αστράγαλος που ξέχασε. Η γάμπα και ο αχίλλειος τένοντας τεντώνονται. Γόνατα και ισχία λυγίζουν ως το τέρμα, και οι μύες της μέσης μακραίνουν αντί να σφίγγονται. Ο πυελικός πυθμένας, το «πάτωμα» από μύες που κρατάει από κάτω τα όργανα της κοιλιάς, ανοίγει σχεδόν όσο πάει.

Το παράξενο είναι ότι, όσο κάθεσαι, οι μεγάλοι μύες σχεδόν ξεκουράζονται. Δεν σε κρατάνε αυτοί. Σε κρατάει η ίδια η στάση, το βάρος σου ακουμπισμένο πάνω στα πόδια σου, και μια αθόρυβη δουλειά ισορροπίας στα πέλματα και στους αστραγάλους. Γι' αυτό λέγεται στάση ανάπαυσης. Και όσο μένεις, αστράγαλοι, γόνατα και ισχία φορτώνονται σε όλο τους το εύρος. Αυτό μετράει, γιατί ο χόνδρος των αρθρώσεων δεν έχει αιμοφόρα αγγεία. Τρέφεται από το αρθρικό υγρό, που κυκλοφορεί όταν η άρθρωση κινείται και πιέζεται. Όταν μένει για καιρό ακίνητη, ο χόνδρος λεπταίνει.

Παλιός αστρονομικός χάρτης σε σκούρο πράσινο: ένας νέος άντρας κάθεται μετωπικά σε βαθύ κάθισμα, με ίσια πλάτη και τις φτέρνες κάτω· η σπονδυλική στήλη και οι αρθρώσεις του είναι αστέρια ενωμένα με γαλάζιες γραμμές, και στις γωνίες φαίνονται σχέδια από το ισχίο και τον αστράγαλο.

Η ακινησία που φθείρει τον χόνδρο δεν είναι το να μένεις κάτω. Είναι οι ίδιες ενενήντα μοίρες, κάθε μέρα, για χρόνια.

Και ο ψοΐτης. Είναι ο βαθύτερος μυς του κορμού και από τους λίγους που δένουν την σπονδυλική στήλη με τα πόδια: ξεκινάει από τους σπονδύλους της μέσης και καταλήγει στο μηριαίο οστό. Στην καρέκλα μένει κοντός για ώρες, και όταν σηκώνεσαι μπορεί να τραβάει την μέση προς τα μπρος. Στο βαθύ κάθισμα μένει κι αυτός κοντός, δεν τεντώνεται. Αλλά δεν χρειάζεται να κρατήσει τίποτα: το βάρος το σηκώνουν τα πόδια, και ο ψοΐτης αφήνεται. Αν αυτό τον «ξεμπλοκάρει», όπως λένε στην γιόγκα, δεν έχει μετρηθεί. Το τέντωμά του έρχεται από την αντίθετη κίνηση, όταν σηκωθείς και ανοίξεις το ισχίο.

Και κάτι που δεν το περιμένεις: το έντερο. Όταν κάθεσαι στην λεκάνη της τουαλέτας, ένας μυς που αγκαλιάζει το τελευταίο κομμάτι του εντέρου, ο ηβοορθικός, το κρατάει διπλωμένο σχεδόν σε ορθή γωνία. Στο βαθύ κάθισμα ο μυς χαλαρώνει και ο δρόμος ισιώνει. Σε μετρήσεις, η γωνία ανοίγει από τις 100 περίπου στις 126 μοίρες. Και όσοι δοκίμασαν και τις δύο στάσεις άδειασαν πιο γρήγορα και με πολύ λιγότερο σφίξιμο στο βαθύ κάθισμα.

Η «τούρκικη» τουαλέτα δεν ήταν καθυστέρηση. Ήταν ανατομία.

Άλλα λέγονται χωρίς να έχουν μετρηθεί: ότι η βαρύτητα αποσυμπιέζει έναν έναν τους σπονδύλους, ότι τα όργανα της κοιλιάς δέχονται μασάζ, ότι ανεβαίνει περισσότερο εγκεφαλονωτιαίο υγρό στον εγκέφαλο. Κανείς δεν το έχει αποδείξει. Κανείς δεν το έχει διαψεύσει.

Όλα τα υπόλοιπα τα παίρνεις χωρίς γυμναστήριο και χωρίς εξοπλισμό. Όσο βράζει ο καφές.

Οι πρακτικές

  1. Βοήθεια στην αρχή. Βάλε μια διπλωμένη πετσέτα ή ένα χοντρό βιβλίο κάτω από τις φτέρνες, και αν χρειάζεται, κρατήσου από ένα κούφωμα πόρτας. Όσο περνάνε οι μέρες, χαμήλωνε το στήριγμα, μέχρι να πατάνε οι φτέρνες στο πάτωμα και να μη χρειάζεσαι χέρια.
  2. Κάτσε και μείνε. Δεν είναι επαναλήψεις. Κατέβα, άφησε το βάρος να κάτσει στα πόδια και μείνε. Ξεκίνα με όσο αντέχεις άνετα, ακόμη και μισό λεπτό, και πρόσθεσε λίγο κάθε μέρα. Βάλ' το σε στιγμές που ήδη υπάρχουν: όσο βράζει ο καφές, όσο μιλάς στο τηλέφωνο, όσο ψάχνεις στο κάτω ντουλάπι. Όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα.
  3. Όποτε βρεις ευκαιρία. Όταν κοιτάζεις μια γλάστρα, όταν βάζεις φαγητό στο μπολάκι του σκύλου, όταν δένεις τα κορδόνια σου, όταν παίζεις με ένα παιδί στο πάτωμα. Κάθε φορά που θα έσκυβες, κάτσε.

Δήλωση πολιτικής ορθότητας της ημέραςΑν έχεις πρόβλημα σε γόνατα, ισχία ή μέση, είσαι έγκυος ή ζαλίζεσαι εύκολα, ρώτα πρώτα γιατρό ή φυσικοθεραπευτή. Τέντωμα είναι αναμενόμενο. Πόνος στο γόνατο δεν είναι, και τότε σταματάς. Σηκώσου αργά, ιδίως αν έμεινες κάτω πολύ.

Παλιός αστρονομικός χάρτης σε σκούρο πράσινο: ένας νέος άντρας κάθεται μετωπικά σε βαθύ κάθισμα, με ίσια πλάτη και τις φτέρνες κάτω· η σπονδυλική στήλη και οι αρθρώσεις του είναι αστέρια ενωμένα με γαλάζιες γραμμές, και στις γωνίες φαίνονται σχέδια από το ισχίο και τον αστράγαλο.

Και ένα meme για τον δρόμο

ΑΥΤΟΕΛΕΓΧΟΣ. Ο μόνος τρόπος να επιβιώσεις σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούν οι ηλίθιοι.

Δεν πουλάμε τίποτα.
Μας κρατάς εσύ.

Χωρίς διαφημίσεις, χωρίς συνδρομές, τίποτα πίσω από πληρωμή. Αν σου αρέσει αυτό που διαβάζεις, βοήθησε να συνεχίσει.

  • φιλοξενία site
  • εικόνες
  • χρόνος για έρευνα
όσο θες, όποτε θες